'Hergebruik, ja dat is ook onderdeel van onze missie’

In gesprek met Elisah Pals, initiatiefnemer van Zero Waste Nederland. 

Vanuit hergebruik doen we een uitstapje in ons netwerk naar een pleiter voor minder gebruik, afval en consumptie. We gingen in gesprek met Elisah Pals, initiatiefnemer van Zero Waste Nederland, op haar missie naar een afvalvrije wereld. En waarom "gewoon minder kopen" voor haar de meest radicale klimaatdaad is die je kunt doen. Met als fundamentele vraag: wat hebben we eigenlijk nodig om gelukkig te zijn, en waarom denken we dat het antwoord in de winkel ligt?

Zero Waste Nederland is, sinds de start in 2018, uitgegroeid tot erkende ANBI-stichting, aangesloten bij het grotere netwerk van Zero Waste Europe. Pals zelf is van huis uit psycholoog en praat niet over afval in kilo's plastic, maar in menselijk gedrag. "Ik verdiep me in gedragsverandering, waarom mensen doen wat ze doen en wat hen beweegt in het maken van bepaalde keuzes. Vaak is consumptie en verspilling geen bewuste keuze, maar een automatisme. De vraag is dus hoe je dat kunt sturen, zodat mensen worden uitgenodigd tot minder wegwerpgedrag."

Die insteek, gedrag ontwerpen in plaats van moraliseren, loopt als een rode draad door alles wat de organisatie doet. Het is ook meteen de reden waarom Zero Waste Nederland zich de afgelopen jaren steeds verder heeft ontwikkeld. Van een club die individuen aanspoort minder te kopen, naar een speler die meepraat over systeemverandering.

Durf je eigen consumptie te bevragen

"Recycling is niet waar de grootste winst zit", legt Pals uit. "Daar ligt wel de nadruk op in de circulaire economie, maar wij proberen de discussie juist naar de hogere treden van de R-ladder te tillen." De R-ladder rangschikt strategieën van meest naar minst effectief: van refuse (niet aanschaffen) en reduce (minder gebruiken), via reuse (hergebruiken) en repair, tot uiteindelijk recycle onderaan. 

"Bij Zero Waste Nederland leggen we de nadruk op consumptievermindering. Het doen met wat je hebt en daarin delen, ruilen, repareren, huren en lenen. Hergebruik is voor ons ook onderdeel van de grotere missie. We sporen hergebruik vooral aan in de vorm van ‘bring your own’. Je eigen verpakking meebrengen naar de markt voor voedingswaren bijvoorbeeld. Het grotere verhaal zit voor ons vooral in het voorkomen van te veel eenmalige consumptie, en de diverse vormen van hergebruik en het wegnemen van drempels daaromheen horen daarbij", zo pleit Pals. 

"Pas als je consumptie zelf durft te bevragen, kom je bij echte impact." 

Afvalvrij tastbaar maken

De visie van Zero Waste vertaalt zich concreet naar workshops en acties zoals de 'Koop niets nieuws challenge', waarin duizenden mensen zichzelf uitdagen om een jaar lang niets nieuws te kopen. Volgens Pals een mooie oefening in tevredenheid én een manier om je bewust te worden van de invloed van reclame, die een onnodig gevoel van tekort creëren. 

Diezelfde filosofie zie je terug in de Zero Waste Festivals. Dit jaar zijn er acht edities, verspreid over 25 gemeenten, met workshops die variëren van upcyclen en fermenteren tot een modeshow met tweedehands kleding. Het doel is niet economisch, benadrukt Pals. "We willen het niet hebben over de circulaire economie, maar over de circulaire samenleving. "Activiteiten zoals speelgoed ruilen horen niet bij de circulaire economie, maar passen wél bij een circulaire samenleving."

Samen zullen we alles delen

Pals constateert dat circulair leven uiteindelijk over delen en verbinden gaat. "Ik vind het ontzettend waardevol om met vriendinnen kleding te ruilen, te lachen en onze relatie te versterken. Alleen wordt er geen financiële waarde aan toegevoegd.”

Dat is meteen de kern van waarom Zero Waste volgens Pals een groter verhaal is dan een rietje van staal. "De hogere treden van de afvalladder (delen, lenen, ruilen) zijn alleen mogelijk in samenhang. Je kunt geen kleding ruilen in je eentje, dus het is ook een tegengif tegen individualisme en eenzaamheid. Onze relatie tot spullen heeft heel veel te maken met hoe we onszelf tot anderen en de maatschappij verhouden."

Ze illustreert dat met een voorbeeld uit Breda, waar bij de oplevering van een nieuw appartementencomplex bewust een sociale infrastructuur werd meegebouwd: een WhatsApp-groep waarin bewoners spullen kunnen uitlenen en aanbieden. Een sociale interventie waarbij het "wordt genormaliseerd om dingen te vragen én aan te bieden. “Dat zorgt ervoor dat niet tien buren allemaal een eigen ladder kopen." 

Misschien is dát wel de echte definitie van zero waste: niet níks weggooien, maar niets meer alleen hoeven doen.

Wil je meer weten over de Zero Waste Festivals of workshops aandragen voor de festivals in november (Almere, Lelystad, Zwolle, Harderwijk en Ermelo)? Kijk op de website van Zero Waste voor het actuele festivalprogramma.