De traditionele wijnwereld innoveert in hergebruik

De wijnwereld staat bekend om traditie, maar juist daar ontstaat nu een opvallende innovatie. Met steun van de provincie Zuid-Holland ontwikkelden Enviu , PAKT en Walraven Sax een universeel retoursysteem voor herbruikbare wijnflessen. De herbruikbare wijnfles is één van de vier doorbraakprojecten van Vernieuwersnetwerk Herpakt. De subsidie vanuit de provincie was voor dit project de katalysator om te starten met de uitwerking van het idee. We spraken met Innovation Lead Nienke Nijholt over de technische puzzels, de kracht van samenwerking en wat er nog nodig is om herbruikbare wijnflessen de nieuwe standaard te maken.

Van glazen fles tot… glazen fles

Nederlanders leveren massaal glas in bij de glasbak en recycling is daarin zeker een win. Echter wordt die lege glazen fles vervolgens omgesmolten op zeer hoge temperaturen om vervolgens weer een nieuwe fles te worden, die er in de praktijk in veel gevallen exact hetzelfde uitziet als de oude. Alle energie die in de oorspronkelijke fles is gestoken, gaat verloren.  

"Ik dacht altijd: mijn wijnfles gaat de glasbak in, dus het zit goed. En dat klopt ook, recycling is een groot goed. Wat ik me alleen niet had gerealiseerd, is hoeveel energie er nog steeds nodig is om die fles te verwerken tot een nieuwe fles. Juist in een verpakkingscategorie met zoveel uniformiteit, valt er nog veel winst te behalen met hergebruik", aldus Nienke. 

Bij bier is hergebruik al lang de normaalste zaak van de wereld. Een bierflesje wordt gewassen, opnieuw gevuld en gaat zo circa vijftig rondes mee. Voor wijn bestond zo'n systeem nog niet en daar is de herbruikbare wijnfles een antwoord op. Waarom het nog niet bestond en wat de uitdagingen van dit doorbraakproject zijn geweest, bespreken we met Nienke. 

Afkijken bij bier

De bierindustrie diende als belangrijke inspiratiebron, maar liet zich niet één-op-één kopiëren. Waar de biermarkt wordt gedomineerd door een beperkt aantal grote spelers met hoge volumes en centraal georganiseerde was- en vulprocessen, is de wijnsector versnipperd. Veel kleine, onafhankelijke ondernemers en wijnmakers en dus extra uitdagend voor hergebruik. 

Juist daarom is gekozen voor één centraal beheerd retoursysteem in plaats van merkgebonden modellen, met krat en fles. De krat wordt vaak onderschat, maar is minstens zo belangrijk als de fles zelf, omdat deze de flessen gedurende het volledige logistieke traject beschermt. De universele fles is speciaal ontworpen voor herhaald vullen en wassen, met een verstevigde rand die beschadigingen tegengaat en voorzien van labels die volledig afwasbaar zijn, zonder lijmresten achter te laten. 

“In tegenstelling tot de biersector hebben producenten niet zelf de fles in hun bezit, maar nemen deze af bij ons”, legt Nienke uit. “Ze hebben vaak zelf niet voldoende volume om het businessmodel rendabel te maken en het hele hergebruik systeem, zoals wassen, uit te voeren.” Zo kunnen meerdere producenten gebruikmaken van hetzelfde retoursysteem en ontstaat de schaal die nodig is om hergebruik rendabel te maken.

Barrières en overwinningen

De eerste praktijktest was bij een Gall & Gall in Etten-Leur en drie Jumbo vestigingen in Woerden. De pilot stond vrij snel met drie wijnen uit het portfolio van Walraven Sax die in de wijnfles werden afgevuld. Uit eerste onderzoek en de retourcijfers kwam terug dat consumenten het systeem goed begrepen. Inmiddels gaat het verder dan die drie wijnen: Walraven Sax heeft er een merk aan toegevoegd, en ook wijnhuis Torres, een groot Spaans wijnhuis, en diverse kleinere producenten maken inmiddels gebruik van de herbruikbare wijnfles.

Opvallend genoeg pakte de horeca het systeem sneller op dan de retail vanwege het kosten- en afvalvoordeel voor de ondernemers. Bovendien kan het bijdragen aan hun verduurzamingsdoelen. Het systeem ligt inmiddels onder meer bij Tivoli en Muziekgebouw Eindhoven. Bij retail op hoofdkantoorniveau gaat het aanzienlijk trager. Consumenten zijn overtuigd, het systeem is technisch bewezen en zelfs kostencompetitief met wegwerpglas, maar een supermarktketen die het écht landelijk oppakt, ontbreekt nog.

"Wetgeving zou hierin heel erg helpen," geeft Nienke toe. “Wijn is tijdens de PPWR-onderhandelingen uit de Europese verplichtingen gelobbyd. Daarmee verdween een belangrijke aanjager voor snellere opschaling. Echter, het doel is altijd geweest om iets te ontwerpen dat vanzelfsprekend voelt, met andere drijfveren dan enkel wetgeving."

Vanuit de opgedane ervaring is inmiddels het vervolgproject Interpool gestart, waarin bestaande retoursystemen voor herbruikbaar glas Europees op elkaar worden afgestemd. Cruciaal, omdat wijn, anders dan bier, vaak internationaal wordt verhandeld en afgevuld.

Terugkijkend blijkt niet de techniek, maar de samenwerking zelf de grootste opgave: "We hadden het project heel functioneel begroot, zoveel uur voor labels, zoveel uur voor machines. Maar er zat veel meer tijd in coördinatie. In bellen, praten, mensen samenbrengen. Daar waren eigenlijk geen uren voor ingeschat, terwijl samenbrengen van partijen de kern van het succes is.”

Retail als motor

PAKT beheert het systeem inmiddels onafhankelijk via een eigen stichting, zodat de herbruikbare flessen en kratten niet gekoppeld blijven aan het voortbestaan van één bedrijf. 

"Alle ingrediënten zijn er," aldus Nienke. "Wat nog ontbreekt is een grote retailketen die de knoop doorhakt. Dat vraagt om lef, want het betekent een nieuwe manier van denken en werken, en dat is nooit makkelijk. Maar ik ben ervan overtuigd dat dit de nieuwe normaal wordt, en ik geloof dat zodra één partij deze stap zet, anderen snel zullen volgen."

Het initiatief zoekt daarom retailers en wijnproducenten die als partner willen aanhaken. Voor supermarkten en horecaketens betekent dit een kant-en-klaar, kostenneutraal systeem dat direct bijdraagt aan verpakkingsreductie.

De herbruikbare wijnfles is één van vier doorbraakprojecten binnen Herpakt. In volgende edities lichten we de andere projecten toe. Sluit je aan bij het Herpak-netwerk voor meer inspiratie en updates.